Alltaf žegar til er flókiš kerfi eins og orkumarkaš urinn žį į fólk eftir aš pota ķ žaš og sjį hvaš virkar. Ég lifši samkvęmt žessu: Ef mašur stjórnaši ekki markašnum meš brögšum, žegar mašur hafši ašgang aš vélabrögšum, žį var öskraš į mann.“

(Svo var hópur į žinginu, sem sį til žess,

aš bśa til flókin LÖG, ORKUMARKAŠ,

til aš hęgt vęri aš spila į fķflin. jg)

Eftir Jerry Isaacs

  1. maķ 2002

Tekiš af vefsķšunni:  

https://www.wsws.org/en/articles/2002/05/enro-m10.html

Skjöl sem Federal Energy Regulation Commission (FERC) (Orkumįlastofnun Bandarķkjanna) birti į mįnudaginn sżna fram į aš orkufyrirtękiš Enron skapaši viljandi raunverulegan og ķmyndašan skort į įrunum 2000-2001 ķ orkukreppunni ķ Kalifornķu til aš hękka verš og nį inn miklum hagnaši į orkumarkaši rķkisins sem höftum hafši nżlega veriš létt af.

Į minnisblöšum śr fyrirtękinu, sem nś er gjaldžrota, mį ķ stórum drįttum sjį framkvęmdastjóra Enron setja fram įętlanir sem notašar voru til aš svķkja embęttismenn sem voru ķ forsvari fyrir  rafveitur rķkisins, stjórna orkuuppsprettum meš klękjum og beinlķnis ręna milljöršum dollara śr fjįrhirslum rķkisins. Į žessu tķmabili naut Enron nįinna pólitķskra tengsla viš Hvķta hśsiš meš Bush viš stjórnvölinn sem hafnaši beišnum frį opinberum starfsmönnum ķ Kalifornķu um aš hefja opinbera rannsókn og setningu laga um hįmarksverš.

Ķbśar ķ stęrsta rķki landsins mįttu ķ sex daga, snemma įrs 2001, žola rafmagnsleysissveiflur ķ kjölfar tķfaldrar hękkunar orkuveršs.

Veršhękkanirnar ollu gjaldžroti banka og nęstum hruni tveggja stórra orkuveitufyrirtękja og höfšu ķ för meš sér uppsagnir žśsunda og śtrżmingu margra smęrri fjįrfesta.

Aš auki skįru embęttismenn hressilega nišur żmiskonar śtgjaldališi vegna hękkunar į raforkukostnaši śr 7 milljöršum dollara frį 1999 upp ķ 27 milljarša įriš 2000, eftir aš leggja śt 6 milljarša til daglegrar orkunotkunar og ašra 140 milljarša til aš tryggja langtķmasamning og koma stöšugleika į orkuöflun rķkisins.

Ķ skjölunum var minnisblaš sem lögmašur starfsmanna Enron og utanaškomandi lögfręšingur skrifušu 6. desember 2000, daginn eftir aš rķkiš varš nęstum alveg rafmagnslaust ķ fyrsta skipti.

Trślega skrifaš ķ von um rannsóknir og mögulegar mįlssóknir gegn fyrirtękinu žį lżsti minnisblašiš višskiptahįttum sem notašir voru til aš mynda yfirbragš skorts eša vöntunar, aš fara ķ kringum veršžak rķkisins og almennt séš hagnast į žvķ stjórnleysi sem rķkti į markašinum – sem žaš hjįlpaši sjįlft til viš aš skapa sem einn af ašal flutningsmönnum um afnįm hafta ķ rķkinu į 10. įratugnum.

Žessar ašferšir höfšu gęlunöfn eins og „Fat Boy“, (Feiti strįkur) „Riochet“, (Endurkast) „Get Shorty“, (Nįiš žeim stutta) „Death Star“, (Helstirniš)  og „Load Shift“ (Tilfęrsla farms).

Ein af žessum ašferšum fólst ķ žvķ aš fyrirtękiš keypti rafmagn af California Power Exchange (PX)(Orkuveitu Kalifornķu) fyrir 250 dollara į megavattstund – hįmarkiš sem leyft er ķ rķkinu – og endurseldu žaš til rķkja viš noršurströnd Kyrrahafsins fyrir žśsund dollara.

Fullkunnugt um aš žetta leiddi til orkuskorts ķ Kalifornķu skrifušu lögfręšingarnir: „Žessi ašferš viršist ekki hafa nein vandamįl ķ för meš sér önnur en hęttu į sköddušum almannatengslum sem koma til af žeirri stašreynd aš slķkur śtflutningur gęti hafa leitt til yfirlżsingar Kalifornķurķkis į neyšarįstandi af annarri grįšu ķ gęr.“

Samkvęmt Los Angeles Times fann Enron leiš til aš hagnast meš žvķ aš etja bįšum orkumörkušum rķkisins hvor gegn öšrum. Fyrsti „fyrirfram“ uppbošsmarkašurinn sem Orkuveita Kalifornķu hélt  įtti aš sjį fyrir helstu rafmagnsžörfinni. California Independent System Operator (CAL-ISO) (Sjįlfstęšur svęšisveiturekandi Kalifornķu) hélt annan „rauntķma“ markaš sem įtti ašeins aš žjóna žvķ hlutverki aš leišrétta misvęgi sem kom fyrir endrum og sinnum. Sį sķšarnefndi varš uppspretta feykilegs hagnašar vegna grķšarlegra veršsveiflna.

Žess var krafist af seljendum og kaupendum į rauntķmamarkašnum aš žeir legšu fram daglegar įętlanir yfir framleišsluna og „farminn“, ž.e.a.s. žaš orkumagn sem višskiptavinir žeirra ķ rķkinu žörfnušust. Um leiš og reiknaš var meš aš žessar įętlanir vęru nokkurn veginn jafngildar žį var, samkvęmt minnisblaši śr einu ašalherbragši Enron sem gekk undir dulnefninu „Load Shift“, ętlunin aš żkja orkužörf višskiptavina viljandi. Žegar orkubirgšir voru litlar žį myndi CAL-ISO borga fjįrfestum aukagjald fyrir aš skaffa meira rafmagn en žörf var į. Enron dreifši fyrirhugušu orkumagni og myndi sķšan sjįlft fį borgaš bónus fyrir aš taka rafmagniš śr kerfinu.

Enron setti lķka meiri orku inn į dreifikerfiš en žaš réši viš til aš innheimta „vöntunargreišslur“ frį CAL-ISO til aš tķmasetja orkuflutninga ķ hina įttina eša minnka framleišsluna/farmįętlunina. „Vegna vöntunar hafa greišslur veriš allt aš 750 dollurum į megavatt žį getur oft veriš aršbęrt aš selja rafmagn meš tapi einfaldlega til aš innheimta vöntunargreišslurnar,“ sagši ķ minnisblašinu.

Ķ bréfi sem orkumįlastofnunin (FERC) sendi segja rannsóknarmenn stofnunarinnar aš skjölin lżsi hvernig undir svokallašri Helstirnisįętlun hafi fjįrfestar Enron „skapaš, og sķšan „létt af“, ķmyndašri vöntun“ į orkuneti rķkisins. Samkvęmt New York Times lżsa skjölin einnig ķ smįatrišum žvķ sem rannsóknarmenn lżstu sem „megavattažvętti“ žar sem Enron keypti rafmagn ķ Kalifornķu – į lęgra verši – seldi rafmagniš śt śr rķkinu og keypti žaš sķšan aftur til aš selja žaš til baka til Kalifornķu į uppsprengdu verši. Meš žvķ aš selja Kalifornķurķki rafmagn frį öšru rķki gat Enron fariš ķ kringum veršhöft į rafmagni sem keypt var ķ Kalifornķu.

Į mešan orkukreppunni stóš og eftirį fullyrtu embęttismenn Enron aš žeir hefšu ekkert gert til aš gera įstandiš verra. Ķ vištali sķšasta įr ķ žętti PBS „Frontline“ sagši Kenneth Lay: „Ķ hvert skipti sem žaš er svolķtil vöntun eša veršhękkun žį er žaš alltaf leynimakk eša samsęri eša eitthvaš. Ég meina, fólki lķšur allaf betur meš žaš.“

Embęttismenn Bush-stjórnarinnar höfšu eftir fullyršingar Enron um aš vandamįl Kalifornķurķkis vęru vegna „gallašra“ įętlana um afnįm hafta, sem vęru ekki nógu mikiš ķ takt viš „frjįlsan markaš“, og stranga umhverfisstašla sem takmörkušu byggingu nżrra raforkuvera. Bush og Dick Cheney varaforseti andmęltu veršstżringu opinberlega og stašhęfšu aš allar slķkar rįšstafanir myndu letja orkufyrirtęki til aš starfa ķ rķkinu.

Nokkrum vikum eftir aš minnisblöšin sem settu ķ stórum drįttum fram įętlanir fyrirtękisins til aš rįša orkumarkaši Kalifornķu voru skrifuš, hvatti forstjóri Enron, Kenneth Lay, stęrsti einstaki gefandi styrkjarfjįr til pólitķsks frama Bush, Bush-stjórnina, meš góšum įrangri, til aš śtnefna talsmann frjįls markašar, Pat Wood, sem yfirmann orkumįlastofnunar (FERC). Žegar žaš var ķ höfn baršist Wood į móti veršstżringu mįnušum saman į mešan kreppan fór alveg śr böndunum.

Eftir aš orkumįlastofnun var aš lokum žvinguš til aš takmarka veršhękkanir seinnipartinn ķ aprķl 2001 lżsti Cheney opinberlega vanžóknun sinni į ašgeršunum og sagši ķ vištali viš Los Angeles Times: „Žak į veršhękkanir hjįlpa ekki. Slķkar ašgeršir vķsa okkur beint ķ hina įttina.“ Eftir aš ķtreka aš ašeins ašferšir hins frjįlsa markašar gętu leyst vandamįl Kalifornķurķkis bętti Cheney viš: „Ég hef aldrei séš veršstżringu sem ég hef veriš sįttur viš. Ef ég hefši veriš hjį orkumįlastofnuninni žį hefši ég aldrei kosiš meš skammtķma veršžaki.“

Į žessum tķma krafšist rķkisstjóri Kalifornķu, sem var ķ demókrataflokknum, og öldungadeildaržingmenn, ķhlutunar rķkisins til aš halda nišur raforkukostnaši og įsökušu orkuveitendur um aš rįšskast meš markašinn til aš auka hagnaš sinn. Samkvęmt New York Times sagši öldunadeildaržingmašurinn Diane Feinstein aš hśn hefši „fjórum eša fimm sinnum“ reynt aš tala viš Bush um erfišleika rķkisins en forsetinn hefši neitaš aš hitta hana. Ķ stašinn hélt hśn tvo stutta fundi meš Cheney sem hluti stęrri hóps. „Afstaša žeirra var kęruleysisleg, lįtum markašinn gera žaš sem markašurinn gerir, en markašurinn var ónżtur,“ sagši hśn Times. Į fundum meš Cheney 27. mars og 12. jśnķ sagši Feinstein: „Varaforsetinn talaši en hlustaši ekki mikiš. Žegar einhver lķtur į śriš sitt žį er nokkuš ljóst aš hann vill komst śt śr herberginu.“

Varšandi žį stašreynd aš stjórnarformašur Enron, Kenneth Lay, fékk ótakmarkašan ašgang aš Hvķta hśsinu bętti Feinstein viš: „Hér er fyrirtęki sem var ruddalegt, eins ósvķfiš, eins oflįtungslegt og eins sišferšislega brenglaš og nokkurt fyrirtęki sem ég get ķmyndaš mér. Og žaš hafši greišan ašgang aš žessari stjórn. En hįtt settur öldunadeildaržingmašur frį Kalifornķurķki getur ekki fengiš aš hitta hana.“

Öldunadeildaržingmašurinn śr demókrataflokknum hafši bešiš lögmanninn John Ashcroft aš „hefja glęparannsókn til aš įkvarša hvort alrķkislög eša önnur lög hefšu ķ raun veriš brotin“. En hvorki Feinstein né nokkrir ašrir demókratar stungu upp į aš koma ętti til glęparannsóknar į višleitni Bush-stjórnarinnar fyrir hönd orkufyrirtękisins.

Fyrir sitt leyti žį hafa fjölmišlar ķ Bandarķkjunum, sem eyddu stjórnarįrum Clintons ķ aš leggja trśnaš į hverja einustu hęgrisinnušu herferš til aš veikja rķkisstjórnina, allt frį Whitewater aš mįli Monicu Lewinsky, leitast viš aš gera lķtiš śr tengslum Bush viš fyrirtęki sem olli skaša ķ Kalifornķu, sveik fjįrfesta sķna og gerši žśsundir manna atvinnulausa į mešan framkvęmdastjórarnir fengu milljónir ķ skašabętur.

Embęttismenn Kalifornķurķkis reyna aš endurheimta eitthvaš af žeim 30 milljöršum sem sem Gray Davis rķkisstjóri segir Enron hafa „kśgaš śt śr rķkinu“. Žaš į eftir aš reynast erfitt žvķ fyrirtękiš hefur sótt um gjaldžrotaskipti og selt orkudreifingardeildina. USB Warburg, fjįrfestingarbankinn sem keypti deildina ķ febrśar, sagši aš hann vęri ekki skašabótaskyldur vegna neinna lögbrota sem fyrri stjórnendur hafa olliš. „Viš erfšum ekki skašabótaskylduna,“ sagši talskona.

Enron er ķmynd spillingarinnar sem gegnsżrir fyrirtękjaheim Bandarķkjanna og veitir innsżn ķ andfélagslegar ašferšir sem fjįrmįlaelķtan notar til aš auka viš grķšarlegan persónulegan auš sinn sem kom til vegna veršbréfamarkašssprengjunnar į tķunda įratugnum. Žaš gefur lķka frekari innsżn ķ allar skottlękningarnar sem tala um afnįm hafta og „töfra markašarins“.

Samkvęmt minnisblöšunum var Enron ekki eitt um aš rįšskast meš raforkumarkaš rķkisins. Lögmenn Enron sögšu aš ašrir orkudreifingarašilar hefšu lķkt eftir Enron og jafnvel notaš sömu višurnefnin til aš lżsa ašferšunum og žeir notušu.

Talsmašur orkudreifingarfyrirtękis sagši ķ vištali viš San Francisco Chronicle aš ašferšir Enron vęru ekki glępsamlegar og ķ raun vęri fyrirtękiš bara aš gera žaš sem allir ašrir vęru aš gera.

„Žeir könnušu fjölmarga möguleika til aš sjį hvaš myndi virka,“ sagši Gary Ackerman frį Western Power Trading Forum. „Mörg fyrirtęki geršu žetta. Alltaf žegar til er flókiš kerfi eins og orkumarkašurinn žį į fólk eftir aš pota ķ žaš og sjį hvaš virkar.“

„Ašalįstęša fyrir tilveru peningamanna er aš gręša eins mikiš og hęgt er, ķ samręmi viš hvaš er löglegt,“ sagši R. Martin Chavez, fyrrverandi formašur įhęttustjórnunar hjį Goldman Sachs viš New York Times.

„Ég lifši samkvęmt žessu: Ef mašur stjórnaši ekki markašnum meš brögšum, žegar mašur hafši ašgang aš vélabrögšum, žį var öskraš į mann.“ 

000

Takiš sem dęmi Macedoniu meš kaup mįtt, 44 og Ķsland meš kaupmįtt 164 (Žetta er kaupmįttar hlutfall) Rafiš Macedonia 7 eša meš skatti 9 og Ķsland 16 eša meš skatti 18 ( žetta er eithvert hlutfall į raforkukostnaši į heimilum)

000

  1. California electricity crisis - Wikipedia

    https://en.wikipedia.org/wiki/California_electricity_crisis

    Effects of partial deregulation. On the state level, part of California's deregulation process, which was promoted as a means of increasing competition, was also influenced by lobbying from Enron, and began in 1996 when California became the first state to deregulate its electricity market.

  2. Enron defrauded California out of billions during energy ...

    https://www.wsws.org/en/articles/2002/05/enro-m10.html

    Enron defrauded California out of billions during energy crisis. A second “real time” market was run by the California Independent System Operator (Cal-ISO), which was meant only to correct occasional imbalances. The latter became the source of vast profits from huge price swings.

  3. Tapes reveal Enron's secret role in California's power ...

    https://www.theguardian.com/business/2005/feb/05/enron.usnews

    Tapes reveal Enron's secret role in California's power blackouts. The tapes also show that Enron, whose bankruptcy three years ago was the biggest corporate scandal of recent times, manipulated energy markets in Canada and was planning to rig the Californian market even before deregulation in 1998, for which the Texan corporation actively campaigned.

  4. California May Have Had Big Role in Enron's Fall - The New ...

    https://www.nytimes.com/2002/05/09/business/california-may-have...

    May 09, 2002 · A version of this article appears in print on May 9, 2002, on Page C00001 of the National edition with the headline: California May Have Had Big Role in Enron's Fall.

  5. Enron Scandal Summary - Finance | Laws.com

    https://finance.laws.com/enron-scandal-summary

    ENRON Scandal Summary: Losses and Consequences. Due to the actions of the ENRON executives, the ENRON Company went bankrupt. The loss sustained by investors exceeded $70 billion. Furthermore, these actions cost both trustees and employees upwards of $2 billion; this total is considered to be a result of misappropriated investments, pension funds,...

Egilsstašir, 25.02.2019  Jónas Gunnlaugsson


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Magnśs Siguršsson

Sęll Jónas, žetta er umfangsmikil frįsögn og ęttu sem flestir aš gefa sér tķma til aš lesa, žvķ žaš er fljótt aš fenna ķ sporin.

Žaš er ekki nokkur vafi į žvķ aš 3. orkupakkanum er ętlaš aš hękka verš į orku.

Žvķ sżnir žessi upprifjun vel hvernig "fasisminn" (samtök stórfyrirtękja, fjįrfesta og pólitķkusa) vinnur žegar hann fęr tękifęri til.

Magnśs Siguršsson, 25.2.2019 kl. 13:36

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband